Posted by با نزدیک شدن به زمان بازگشایی مدارس، بازار لوازمالتحریر با افزایش فصلی تقاضا روبرو شده است. با این حال، به دلیل کاهش قدرت خرید خانوادهها، شکل این تقاضا تغییر کرده است. بسیاری از خانوادهها اکنون خرید اقلام ضروری مانند دفتر، مداد، خودکار، کیف و جامدادی را به نمونههای اقتصادیتر یا خریدهای مرحلهای محدود کردهاند.
بر اساس گزارش معاونت اقتصادی و برنامهریزی اتاق اصناف ایران در مردادماه ۱۴۰۵، عرضه اقلام پرمصرف در سطح قابل قبولی قرار دارد. اما افزایش هزینههای کاغذ و مواد اولیه، نوسانات ارزی، هزینههای حملونقل و ریسک تأمین کالاهای وارداتی، همچنان بازار نوشتافزار را در معرض افزایش قیمت و کمبودهای مقطعی قرار داده است.
بازار لوازمالتحریر در روزهای منتهی به آغاز سال تحصیلی، بازاری معمولی نیست. حجم خرید خانوادهها در مدت زمان کوتاهی به شدت افزایش مییابد و این تمرکز زمانی، فشار زیادی بر کل زنجیره تأمین، از تولیدکننده و عمدهفروش گرفته تا حملونقل و فروشگاهها وارد میکند.
افزایش مراجعات به فروشگاهها به معنای رونق بازار نیست
در آستانه مهرماه، بازار لوازمالتحریر بیش از آنکه با مسئله رونق یا رکود دست و پنجه نرم کند، با چالش توان خرید خانوادهها مواجه است. خانوادهها ناچار به خرید برای شروع سال تحصیلی هستند، اما توان مالی آنها برای تهیه یکجای تمام اقلام مورد نیاز مدرسه کاهش موبایل دوستان یافته است.
به همین دلیل، صرفاً افزایش مراجعه به فروشگاهها را نمیتوان نشانهای از رونق بازار دانست. بخش قابل توجهی از این تقاضا، اجباری و برای تأمین حداقلهای آموزشی است. گزارش اتاق اصناف ایران وضعیت بازار را «افزایش تقاضای فصلی همراه با فشار قدرت خرید» توصیف میکند؛ شرایطی که ممکن است تعداد مراجعات و حتی حجم خرید افزایش یابد، اما لزوماً به معنای رونق واقعی بازار نیست.
در چنین وضعیتی، ثبات بازار تنها با برخورد با آخرین حلقه زنجیره تأمین به دست نمیآید. تأمین به موقع کاغذ و مواد اولیه، توزیع کالا پیش از اوج تقاضا، تسهیل واردات اقلام بدون مشابه داخلی، حمایت از تولیدکنندگان داخلی، عرضه مستقیم، شفافیت قیمت و حمایت هدفمند از قدرت خرید خانوادهها، مجموعهای از اقدامات ضروری است که میتواند از تبدیل فشار فصلی بازار به موج جدید گرانی جلوگیری کند.
خریدهای مدرسهای کوچکتر و مرحلهای شدهاند
یکی از مهمترین تغییرات امسال، در رفتار مصرفکنندگان مشاهده میشود. کاهش قدرت خرید و ابهامات مربوط به نحوه برگزاری کلاسها در سال تحصیلی جدید، باعث شده خانوادهها از خرید کامل و یکجای فهرست لوازمالتحریر خودداری کنند.
خرید حداقلی، مقایسه قیمتها، استفاده مجدد از کالاهای سال قبل، جایگزینی برندهای گرانقیمت با نمونههای اقتصادی و خرید مرحلهای، به بخشی از الگوی جدید مصرف تبدیل شده است. به عبارت دیگر، بازار با افزایش تقاضا روبرو است، اما تقاضای مؤثر محدود شده است؛ خانوادهها همچنان باید خرید کنند، اما تلاش میکنند این کار را با کمترین هزینه ممکن انجام دهند.
این تغییر رفتار در گروههای مختلف دانشآموزی نیز مشهود است. دانشآموزان مقطع ابتدایی بیشتر به مدادرنگی، مداد، پاککن، تراش، دفتر، ماژیک، جامدادی و کیف نیاز دارند و جذابیت ظاهری کالا برای آنها اهمیت بیشتری دارد. در متوسطه اول، تقاضا بیشتر جنبه کاربردی و آموزشی دارد و در متوسطه دوم، مصرف دفتر و کاغذ افزایش مییابد.
برای دانشآموزان هنرستانی نیز، برخی ابزارهای طراحی و فنی مورد نیاز، قیمت بالاتری دارند و وابستگی بیشتری به واردات دارند.
دفتر و کاغذ؛ نقاط حساس بازار
در بخش عرضه، تولید داخلی همچنان ظرفیت قابل قبولی برای تأمین بخش مهمی از اقلام عمومی بازار دارد. دفتر، مداد، خودکار، پاککن، تراش، پوشه و زونکن از جمله محصولاتی هستند که تولیدکنندگان داخلی در آنها توانمندی خوبی دارند.
با این حال، تولید داخلی به معنای مصونیت بازار از نوسانات هزینهها نیست. کاغذ، مقوا، پلاستیک، فلز، جوهر، مواد شیمیایی و مواد بستهبندی، نهادههای اصلی در تولید این کالاها هستند و افزایش قیمت هر یک میتواند به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر قیمت نهایی تأثیر بگذارد.
بررسیها نشان میدهد که دفتر مشق و دفتر نقاشی و طراحی، روند قیمتی «افزایشی ملایم تا متوسط» را تجربه میکنند. قیمت کاغذ و مقوا، هزینه چاپ و صحافی و افزایش تقاضای فصلی، عوامل اصلی این روند هستند.
برای مداد و خودکار، ثبات نسبی تا افزایش ملایم پیشبینی شده و ظرفیت تولید داخلی میتواند مانع جهش شدید قیمت شود. پاککن و تراش نیز به دلیل عرضه داخلی مناسب، وضعیت باثباتتری دارند؛ هرچند برخی برندهای وارداتی همچنان تحت تأثیر نرخ ارز قرار میگیرند.
در گروه مدادرنگی و ماژیک، شرایط متفاوت است. وابستگی بخشی از بازار به واردات و تفاوت کیفیت برندها، دامنه نوسان قیمت این اقلام را افزایش میدهد.
جامدادی و کیف مدرسه نیز به دلیل تأثیر قیمت پارچه، پلاستیک، زیپ، یراقآلات، هزینه دوخت و در برخی مدلها واردات، با روند افزایشی قیمت روبرو هستند.
همه لوازمالتحریر در داخل تولید نمیشوند
یکی از نکات مهم گزارش معاونت اقتصادی و برنامهریزی اتاق اصناف ایران، لزوم تفکیک کالاهای عمومی از اقلامی است که وابستگی بیشتری به واردات دارند.
برخی انواع ماژیک، رواننویس، اتود، راپید، خودکارهای تخصصی، لوازم طراحی، مقوا، کیفهای خاص و محصولات فانتزی، در گروه کالاهایی قرار میگیرند که محدودیت واردات، نبود ثبت سفارش و تأخیر در ترخیص میتواند مستقیماً بر میزان عرضه و قیمت آنها تأثیر بگذارد.
بر اساس این گزارش، بخشی از واردات محصولات نهایی بدون مشابه تولید داخل، طی حدود یک سال گذشته به دلیل طرح بهینهسازی ارزی به حداقل رسیده است. بنابراین نگرانی درباره کمبود، اگرچه برای کالاهای عمومی در سطح بالایی قرار ندارد، اما در برخی اقلام وارداتی همچنان وجود دارد.
در نتیجه، بازار لوازمالتحریر را نمیتوان بازاری کاملاً متکی بر تولید داخل دانست. تولید داخلی میتواند ثبات نسبی بازار اقلام عمومی را حفظ کند، اما هرگونه اختلال در تأمین مواد اولیه یا واردات کالاهای تخصصی، بخشی از بازار را با افزایش قیمت یا کاهش عرضه مواجه خواهد کرد.
خطر اصلی بازار؛ کمبود ساختاری نیست
بررسیها سطح ریسک بازار را در شرایط فعلی «متوسط رو به بالا» ارزیابی میکند. تأمین کاغذ و مواد اولیه، نرخ ارز و میزان عرضه کالاهای وارداتی، سه متغیری هستند که تغییر همزمان آنها میتواند بازار را در مدت کوتاهی تحت فشار قرار دهد.
تمرکز خرید در هفتههای منتهی به بازگشایی مدارس نیز فشار مضاعفی بر زنجیره توزیع وارد میکند. اگر کالا پیش از رسیدن به اوج تقاضا تأمین و توزیع نشود، حتی در شرایطی که کمبود ساختاری وجود ندارد، احتمال کمبود مقطعی برخی اقلام و افزایش قیمت آنها بالا میرود.