Posted by در روایات اسلامی، به ویژه در کتاب «ثواب الاعمال» شیخ صدوق، حدیثی نقل شده است که ثواب زیارت حضرت عبدالعظیم حسنی (علیهالسلام) را معادل ثواب زیارت امام حسین (علیهالسلام) میداند. این مسئله، سوالی را در ذهن ایجاد میکند که چرا چنین پاداشی برای زیارت ایشان در نظر گرفته شده است.
روایت و سند آن
روایت مورد بحث از محمد بن یحیی عطار نقل شده است که از مردی از اهالی ری شنیده که خدمت امام هادی (علیهالسلام) رسیده بود. امام از او پرسیدند: «کجا بودی؟» و او پاسخ داد: «به زیارت امام حسین (علیهالسلام) رفته بودم.» امام فرمودند: «اگر قبر عبدالعظیم را که نزد شماست زیارت کرده بودی، مانند کسی بودی که امام حسین (علیهالسلام) را زیارت کرده است.»
این روایت با دو سند در منابع معتبر شیعی نقل شده است. با این حال، در هر دو سند، راویان ناشناسی با عنوان «بعضی از اهالی ری» وجود دارند که از نظر سندی، روایت را ضعیف میکند. اما از آنجا که این روایت در کتب معتبر شیعی آمده و با عقاید شیعه منافاتی ندارد، میتوان آن را پذیرفت. همچنین، وجود روات موثق دیگر در سند میتواند ضعف آن را جبران پایگاه خبری کند.
محتوا و مفهوم روایت
در ترجمه علی اکبر غفاری از کتاب ثواب الاعمال، نکتهای در مورد این روایت بیان شده است. ایشان معتقدند که معادل بودن ثواب زیارت حضرت عبدالعظیم حسنی (علیهالسلام) با زیارت امام حسین (علیهالسلام) ممکن است به شخص خاصی که این سوال را پرسیده و شرایط او مربوط باشد و نمیتوان آن را حکمی عمومی دانست. با این وجود، جایگاه والای حضرت عبدالعظیم (علیهالسلام) و رضایت اهلبیت (علیهمالسلام) از ایشان کاملاً روشن است.
بنابراین، کسی که با معرفت و به امید کسب ثواب زیارت امام حسین (علیهالسلام)، مرقد حضرت عبدالعظیم (علیهالسلام) را زیارت کند، به امید فضل الهی میتواند از آن پاداش بهرهمند شود. این موضوع بر اساس قاعده «تسامح در ادله سنن» و اخبار «مَن بَلَغَ» قابل توجیه است.
مترجم در شرح این روایت میگوید که این حکم (معادل بودن ثواب زیارت) شاید مخصوص همان مردی بوده که شاید اعتقادی به مقام حضرت عبدالعظیم نداشته است. اما مقام و مرتبه حضرت عبدالعظیم (علیهالسلام) و رضایت اهلبیت (علیهمالسلام) از ایشان بر اساس تاریخ و اخبار مأثوره معلوم است. اگرچه اینکه ثواب زیارت قبر ایشان برای همه برابر با ثواب زیارت مرقد مطهر سیدالشهداء (علیهالسلام) باشد، مورد بحث است و این معادلبودن بعید به نظر میرسد، اما اگر کسی به این امید که ثواب زیارت حضرت اباعبدالله (علیهالسلام) را (بر اساس این خبر) در زیارت حضرت عبدالعظیم (علیهالسلام) ببرد، قبر او را زیارت کند، انشاءالله خداوند آن ثواب را به او خواهد داد.
به عبارت دیگر، بر اساس این روایت، زیارت حضرت عبدالعظیم حسنی (علیهالسلام) برای کسی که با معرفت و به نیت کسب ثواب زیارت امام حسین (علیهالسلام) انجام دهد، میتواند پاداشی همسنگ زیارت آن حضرت داشته باشد. این امر مشابه برخی روایات دیگر است که برای اعمالی خاص، پاداشی همطراز با اعمال بزرگتر بیان شده است. به عنوان مثال، امام صادق (علیهالسلام) فرمودند: «ای بشیر! کسی که قبر امام حسین (علیهالسلام) را زیارت کند، در حالی که به حق آن حضرت (علیهالسلام) عارف و آگاه باشد، مانند کسی است که خداوند را در عرش زیارت کرده باشد.»
از آنجا که عبدالعظیم حسنی (علیهالسلام) نماد و نماینده شیعه و ائمه (علیهمالسلام) در منطقه مرکزی ایران بود که شیعیان فراوانی در آنجا زندگی میکردند، با اعلام چنین پاداشی، مزار ایشان به عنوان محل تجمعی برای شیعیانی قرار گرفت که بسیاری از آنها توانایی سفر به عتبات را نداشتند. این امر میتوانست در ترویج فرهنگ شیعی نقش مهمی ایفا کند؛ از اینرو چنین پاداش بزرگی برای زیارت حضرت عبدالعظیم (علیهالسلام) در نظر گرفته شد.
پینوشتها:
- شیخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الأعمال، ص 99؛ ابن قولویه، جعفر بن محمد، کامل الزیارات، ص 324.
- کامل الزیارات، ص 149.